Boeken

maart 2019

tentoonstelling Boeken in Leeuwarden

 

Eewal 56

TINY MULDER, Tin iis (1981)

Oorlogsgedicht bij de ingang van het Verzetsmuseum/ Fries Museum, Zaailand:

 

Hjir hat elke namme in ferhaal

Soms koart:

in bern fan trije,

en dan de fraach wêrom?

It andert:

it bern wie joads en dus.

Soms langer:

immen dy’t, doe nammeleas,

besocht in wrede macht te kearen:

in befel, in skot.

Nammen, rigen nammen,

elk syn en har ferhaal.

Hjir hat ider ding in ferhaal.

Soms lyts:

in falsk persoansbewiis

fan ien dy’t ûnderdûke moast.

Wa wie dat en werom?

Der gie in meunster om

dat minsken friet

Soms grutter

as dat jo no omfieme kinne:

de útroptekens fan ferlossing, frij,

en dit noait wer!

Noait wer?

 

Eewal 64

HAVANK, Circus Mikkenie (1953)

“Inderdaad zwierf Harro Vance over het Zaailand rond en om het circus heen, en van het ene café daar in de buurt naar het andere maar zonder te vinden wat hij zocht. Het circus was inmiddels onder de kap, en alle arbeid stopte. In de verte sloeg de ‘Oldehove’ negen, en de Almanak voorspelde voor die nacht een volle maan. De Schaduw zat inmiddels aan een bar, en ’s Schaduws Goden lachten. Toch was het, al met al, op dat ogenblik nog een open vraag of er al dan niet verband bestond tussen deze constellatie en hetgeen de ‘Leeuwarder Courant’ de volgende dag zo schilderachtig beschreef als…. ‘Leeuwen Los in Leeuwarden!” [pp. 26-27].

Havank schreef deze detectiveroman, zijn 25ste thriller over De Schaduw, in hotel Amicitia aan de Wirdumerdijk in zijn geboortestad Leeuwarden.

Het is het verhaal van een moord in Circus Mikkenie, dat in 1952 in Leeuwarden op het Zaailand stond, en waar hij vaak kwam. Het Programmaboekje Seizoen 1952 van Circus Mikkenie had op de omslag een foto van de jonge Indiase filmster Sabu, bekend van de film The Elephant Boy, die op 15 september 1952 bovenop een olifant zijn intocht deed in Leeuwarden.

Van Havanks wandelroute door de stad, langs de straten, de pleinen en de gebouwen in deze roman, is een kaart met wandelroute gemaakt door J.P.M. Passage [in: Havank Nieuwsbrief no. 3 (sept. 2000)].

In Leeuwarder ligt langs de Dokkumer Ee sinds 2000 een nieuwbouwwijkje, het Havankpark, met straten die namen dragen van figuren uit het werk van Havank.

Verder is er nog Havanks graf op de RK Begraafplaats aan de Harlingerstraatweg. Zijn witte poedel Nicholas Nickleby ligt begraven op Dekemastate in Jelsum, waar Havank vaak te gast was. 

 

Eewal 76

TAMMINGA, Boumaster Aldehou (1985)

Spannende historische roman over de bouw van de beroemde Oldehove-toren in 16de eeuws Leeuwarden, en waarom die toren zo scheef is komen te staan.

Hoe is de bouw mislukt: door slechte fundering? door zuinigheid, corruptie, bedrog? door de woorden van een waarzegster? door liefdesperikelen en godsdiensttwisten die dwars door samenleving en gezinnen heen liepen?

In 1986 kreeg Tamminga voor deze historische roman de Piter Jellespriis 1986: “It is in stik tige wichtige, oant no ta net of amper yn de literatuer ferarbeide Ljouwerter skiednis, dy’t yn De boumaster fan de Aldehou ta libben brocht wurdt. Ta libben yn kante, men kin gerêst sizze markante taal” [juryrapport]. 

 

Eewal 78

RIEMERSMA, Minskrotten (1966)

Rotminsken/Minskrotten is it meast aparte en fernijende boek dat Riemersma oan de fryske literatuer bydroegen hat..Hy hat syn nocht fan ‘e roman, hy wol net langer de slaaf fan it ferhaal wêze en dêrom siket er it yn spontane ynfallen en oprispingen. Mar de rotten meitsje har baas en soargje derfoar dat der dochs in ferhaal yn it boek komt”.

[Flaptekst, twadde printinge, 2008].

 

 

Eewal 80

VESTDIJK, Koperen tuin (1950)

     “Wat zich aan mijn voeten openbaarde was de meest verrassende, meest charmante, meest chinezige dalkrater, die men zich denken kan. De diepte van deze grote, ronde kuil kan niet meer dan acht meter hebben bedragen, de hoogte van de rotswand vlak onder mij nauwelijks vijf, doch mij leek dit ensemble even peilloos als de afgronden in het Beierse hoogland, waarvan mijn vader foto’s in zijn werkkamer had hangen. Aan de overkant, in de hoogte, begon het eigenlijke park opnieuw. Midden in het dal lag een vijver, omgeven door borders met rode bloemen en zilveren tuinbollen. Een rustieke brug van berkestammen, wat vermolmd in zijn bovenste delen, doch buitengewoon lang, – zo lang dat hij op een sterk buiten zijn oevers getreden vijver berekend scheen te zijn, – leidde naar een enorme, vooral enorm hoge houten tent met een gebogen achterwand, waarvan zich van mijn plaats maar een klein gedeelte liet overzien. Daar zaten drie mannetjes met koperen instrumenten in de hand. Een van de drie wuifde telkens naar de overkant, waar een klein kind, omhooggehouden door de moeder, terug wuifde.

Aan de overkant van de vijver zaten mensen op onafzienbare rijen stoelen, hier en daar met tafeltjes ertussen. Op bijna alle tafeltjes stonden glazen melk. Volgde men de brug naar links, van de houten tent met de mannetjes af, dan kwam men aan de voet van wat wel het ‘hoofdgebouw’ moest zijn. Ook dit bestond grotendeels uit hout, blinkend geel geverfd, daar waar de tent in een sonoor bruin was gehouden, met een zwarte, enigszins vuile overkapping. Het gebouw was zo ruim als een hotel, doch lager. Uit de deur trad een kellner met een dienblad in de hand, volgestapeld met broodjes, – neen, met soezen natuurlijk, de lachwekkende soezen. Niet alleen kellners bedienden, ook meisjes met witte schorten.” [pp. 19-20]

 

De koperen tuin is de roman van een jongen, Nol, die opgroeit in een kleine provinciestad – de verwarringen en het isolement van zijn jeugd, heen en weer geslingerd tussen enerzijds zijn pianoleraar, de dirigent, Cuperus, die aan de drank is en over zijn hoogtepunt heen, maar wel zijn muzikaliteit stimuleert met de concerten die hij geeft in de muziektent in de Prinsentuin, en anderzijds Nols hopeloze verliefdheid op de dochter van de musicus, Trix, en die weer tegenover de diepe en sterke band van Nol met zijn eigen moeder.

Intens romantisch verhaal, met enorme psychologische spanning, van een tragische jeugdliefde en een explosieve muzikaliteit, leidend tot een dramatische ontknoping rond de opera Carmen van Bizet.

 

 

Eewal 84

HOEKSTRA, Libje goed (2007)

Diogenes in Fryslân: de filosoof in zijn ton, en zijn schrijversdagboek dat laat zien wat zijn filosofisch-(zelf)onderzoek te bieden heeft als levensleer.

In Eric Hoekstra’s Libje goed (2007) lezen we een verslag van de week die hij in 2007 in zijn diogenes-ton doorbracht, op straat vóór Boekhandel Van de Velde aan de Nieuwestad, in gesprek – over de nieuwe kulturele armoede en de groeiende behoefte aan kulturele voedselbanken; over treinreisjes, ontmoetingen, joga, conversaties, boeken, boodschappen en vele andere alledaagsheden meer – in gesprek met alwie zich maar aandient, van waar ook ter wereld, tot en met een journalist van The Guardian.

  

Slotmakersstraat 12

DE JONG, Wuttelhaven (1989)

…..

Foaropwurd

Wat is in roman? In poppekast.

Yn in poppekast spylje poppen in rol. Dy poppen binne produkten fan myn fantasije. Dy’t mient dat poppen minsken binne, libjende of net mear libjende, moat ris mei de baas fan it poppespul prate, want dy hat noch fan ‘e realiteit, noch fan ‘e poppekast wat begrepen.

Fansels lykje poppen op minsken, oars soene it gjin poppen wêze. Mar in bern wyt, dat it gjin minsken binne. Sels Eeltsje de Vries, de sabeare skriuwer fan it boek, in pop dy’t yn ‘e fierte wat op my liket, hat noait bestien, lit stean poppen as Doede Haaies of opa Van Haelen. Sels Hitler, Stalin, De Geer, Douwe Kalma, Hindrik Algra binne yn dit behindich papieren teaterke fiktive figueren mei histoaryske nammen. Dêrom, ik tankje alle besteande minsken, dy’t, meast ûnbewust, hjiryn in rol spile ha troch model te stean foar myn poppen. In keunstskilder skilderet de hillige Marije, en hy brûkt as model dêrfoar in hoer, of hy skilderet in hoer en brûkt in eale keine jongfaam mei in madonnagesicht as model. Ik woe mar sizze…

Tige de groetnis,

De skriuwer

…..

Sigrid Kingma: “Yn De Wuttelhaven del rinne twa tiden troch elkoar. De dosint, Eeltsje de Vries, rekket fia syn soan be-freone met de âlden fan ‘e tramtearre bern dy’t yn ‘e Slotmakersstrjitte wenje. Tagelyk nimt De Jong de lêzers mei nei de Twadde Wrâldoarloch dêr’t Eeltsje as jonkje ûndergiet hoe’t syn leave âlden op ‘e hân komme fan it nasjonaal-sosjalisme. [….]. Sa knap hoe’t De Jong yn dizze autobiografyske roman in fantasywrâld   der hat yn ‘e Slotmakkersstrjitte fansels noait in kastiel stien – kombinearre hat mei syn eigen ferhaal.”

Roman over de Joodse buurt in de binnenstad van Leeuwarden – het in de jaren dertig opkomend fascisme en racisme in het dagelijks leven van ‘fatsoenlijke’ mensen – over de oorlog, z’n nasleep, z’n taboes en verwerking, en de problematiek van NSB-kinderen.

Met een aangrijpend slotakkoord, wanneer de schrijver bij de Grote Kerk de orgelmuziek Bach hoort spelen en wordt aangesproken door een onbekende – niet Jahv’eh, maar wel de ware schrijver van dit boek, en dan tot de slotsom komt: “Ja, der sit in gat yn Ljouwert, mar net op it plak dêr’t de Grutte Tsjerke noch stiet”.

Trinus Riemersma schreef over deze roman:

“Ik tink dat wy yn Fryslân – bewitten of onbewitten – al jierren wachte ha op in roman weryn’t de ‘oare kant’ fan ‘e oarloch toand waard (….). Literatuer – de goede – heart kontroversieel te wêzen, heart it op te nimmen foar it ferhûddûke en tsjin ‘e offisjele stream yn te gean. Dusse roman fan Steven docht dat. Wat my betreft: de bêste fryske oarlochsroman”.